Turizam

Turistički potencijali i projekti Gradiške

Sagledavajući istorijat, prirodne resurse i geografski položaj, opština Gradiška ima sve preduslove za razvoj turizma koji može postati jedna od vodećih grana privređivanja. Turistička ponuda obuhvata tri značajne oblasti:

  • Kozara, Prosara i Potkozarje tj. brdsko – planinsko područje
  • Posavina sa gradskim područjem, Donjom Dolinom, rijekom Savom i pritokama
  • Lijevče polje sa brojnim budućim izletištima i etno oazama na lokacijama sadašnjih jezera, majdana, rijeka i potoka

Kozara

Planina Kozara se nalazi na sjeverozapadnom dijelu Republike Srpske i Bosne i Hercegovine, između rijeka Vrbas na istoku i Une na zapadu, te Save na sjeveru kao i Sane i Gomjenice na jugu. Svojim obroncima rasprostire se na prostoru dužine preko 80 km i širine 30 do 35 km, kome gravitira preko pola miliona stanovnika nastanjenih u sedam opština među kojima je i opština Gradiška.

Kozara je pitoma planina sa umjereno kontinentalnom klimom, dinamičnim reljefom, prekrasnim pejzažima, brojnim rijekama i potocima i velikim brojem sunčanih dana. Postoji legenda o tome, da nebesko Sunce, kad se na svom putu umori, često svrati na kozarske brežuljke, da se napije vode sa kozarskih izvora. Kozara je jedinstvena vazdušna banja puna listopadnih i crnogoričnih šuma, od kojih se šume jele i bora ovdje pojavljuju na najnižoj nadmorskoj visini na Balkanu, od oko 200 metara.

Kozara je bogata brojnim istorijskim znamenitostima, manastirima, crkvama i arheološkim nalazištima, a ljepote centralnog dijela Kozare su zaštićene 1967. godine proglašenjem Nacionalnog parka, površine oko 3500 ha.

ARHEOLOŠKO NALAZIŠTE MANASTIRIŠTE, GORNjI KIJEVCI, KARANOVAC

Manastirište je smješteno u Gornjim Kijevcima, 20 km od Gradiške usred ravničarskog komleksa njiva zvanog Karanovac. Ovdje se nalaze ostaci građevinske arhitekture od rimskog perioda do srednjeg vijeka, u dolini rijeke Lubine na njenoj desnoj obali. Rijeka opasuje lokalitet sa zapadne i sjeverne strane.

Neposredno uz sam lokalitet sa zapadne strane nalazi se vrlo jak izvor pitke vode, koji mještani takođe zovu Karanovac. Istočno se nalazi potok Berek, koji opasuje rano-slovensko gradiško naselje Varošanka.

Treba istaknuti pronađene kamene odlomke ispisane glagoljicom iz IX vijeka i ćirilični natpis iz XIII vijeka. Sve ovo potvrđuje raznolikost civilizacija prisutnih na ovoj lokaciji i širem području.

ARHEOLOŠKO NALAZIŠTE GRAD MARIJE TEREZIJE ILI VRBAŠKI GRAD

Ovaj grad se spominje 1293. godine kao Vrbaški grad ili Castrum Orbaszka i bio je sjedište tadašnje župe Vrbas. U narodu ga zovu grad Marije Terezije ili Marijin grad, po austrougarskoj kraljici Mariji Tereziji, koja je međutim mnogo kasnije živjela. Ostaci ovog grada nalaze se 3 km južno od urbanog dijela Gornjih Podgradaca na lijevoj obali rijeke Vrbaške, na strmom uzvišenju Pavetnjak (285 m nadmorske visine). Pod gradom se razvijalo i predgrađe kao naselje, pa se smatra da su tako nastali i dobili svoj današnji naziv Podgradci, koji se prvi put pominju 1334. godine i predstavljaju danas najveće naselje u ovom kraju, a katastarskom površinom (8866 ha) su najveći na opštini Gradiška. Na ovom području, koje pokriva ova karta, a takođe i na drugim lokalitetima opštine, postoje tragovi rimskih naselja u Donjim Podgradcima, Jablanici, Gornjim Kijevcima, Miljevićima, Lamincima i Seferovcima.

Iz kasnijeg perioda su nalazišta slovenskih naselja u Jablanici, Petrovom selu, ranoslovenska nekropola u Kočićevu, višeslojna nalazišta u Sovjaku, Bistrici, Turjaku, Jablanici, Trebovljanima, Cimirotima, Gašnici. U Miloševom brdu se nalaze očuvani temelji manastira Mileševa Gora iz XIII vijeka. Posebno ističemo crkvu sagrađenu od drveta, u selu Romanovcima, na istočnim padinama Kozare, gdje se planina spušta u Lijevče polje. Crkva datira iz 1770. godine i sada je obnovljena te predstavlja nezaobilaznu turističku atrakciju.

JURKOVIČKA PEĆINA

Jurkovička pećina nalazi se desetak kilometara zapadno od magistralnog puta Banjaluka – Gradiška na jugoistočnim obroncima planine Kozara. Sa geološkog stanovništa teren na kome se nalazi Jurkovička pećina je formiran u periodu Trijasa, sastava dolomiti i krečnjaci sa megalodonima.

Sa speleološkog stanovništa Jurkovička pećina je objekat koji se sastoji od četiri nivoa. Dužina hodnika je preko pet stotina metara sa vodenim tokovima u donjim horizontima. Pećina još uvijek nije dovoljno istražena, a bogata je pećinskim nakitom kao što su stalaktiti, stalagmiti, stalagmati – pećinski stubovi te pećinski korali. Postoji realna mogućnost da se u ulazu u pećinu koji je urušen nađu ostaci prvobitnih ljudskih postojbina. Prva poznata istraživanja datiraju iz 19. vijeka.

IZLETIŠTE SUBOTIĆI

Sve ove ljepote, protkane starim kućama i idiličnimi krajolicima, krase i područje koje obuhvata sjeveroistočne obronke Kozare u opštini Gradiška. Posebno ističemo izletište Subotići, locirano 30 km od Gradiške, na nadmorskoj visini oko 600 metara, kao prostrani bajkoviti vidikovac, udaljen desetak kilometara od većih naselja kao što su Turjak i Gornji Podgradci. Ovdje ćete se istinski odmoriti, uživajući u raskošnim bojama i opojnim miomirisima livadskog cvijeća i ljekovitog bilja kao što su: tratinčica, maćuhica, različak, majčina dušica, hajdučka trava, kičica, preslica itd. U ovim pitomim predjelima možete da se okrijepite čistom vodom na brojnim izvorima, rijekama i vodotocima i da prošećete uređenim stazama koje vode kroz šume obrasle borovim, jelovim, bukovim, brezovim, javorovim stablima. Tu su i domaće voćke, jabuke, kruške, šljive, kestenje, a trešnje izdvajamo kao simbol Subotića, ima ih desetine vrsta i podvrsta. Ljubitelji gljiva će biti posebno sretni, jer su šume oko Subotića bogate cijenjenim vrstama gljiva: vrganj, blagva, lisičarka, krasnica, sunčanica, a na livadama može se naći i puhara.

Ne zaboravimo šumske plodove, kojih ovdje ima u izobilju od proljeća do jeseni (šumske jagode, kupine, šipak, glog, trnjine…), kao i mnogobrojna staništa autohtone divljači ovog podneblja kao što su zec, lisica, divlja svinja, itd. Dok šetate ovim rajskim stazama, očaraće vas ugodne melodije kozarskih ptica kao što su slavuj, sjenica, žuna, kos, kukavica, djetlić, vuga, grlica. Od Subotića vodi oko 80 km staza za pješačenje i vožnju bicklom prema Turjaku, Podgradcima, Lokvama, Belegiji, Jurkovičkoj pećini, Mrakovici, Previji i drugim odredištima. Oko samog izletišta Subotići kruže dvije staze, „Staza zdravlja“ u dužini 4,5 km i „Staza ljubavi“ oko 1 km, sa izvorima i odmorištima, pravim oazama mira i spokoja za svakog posjetioca.